Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego

Do czego służy IBP w obiekcie?

W pierwszych minutach po zauważeniu pożaru pracownicy muszą wiedzieć, jak ostrzec osoby przebywające w budynku, wezwać pomoc i rozpocząć ewakuację. Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego (IBP) określa ten sposób działania dla konkretnego obiektu. Tam, gdzie przepisy wymagają IBP, właściciel, zarządca lub użytkownik ma obowiązek ją zapewnić i wdrożyć. Oznacza to m.in. zapoznanie użytkowników z zasadami postępowania i przydzielenie zadań osobom, które będą je wykonywać.

Podstawa organizacji ewakuacji

Na podstawie IBP przygotowuje się scenariusz praktycznego sprawdzenia organizacji i warunków ewakuacji. Przykładowo, w przychodni trzeba ustalić, kto ostrzeże pacjentów w poczekalni, kto pomoże osobom o ograniczonej zdolności poruszania się i jak personel przekaże ratownikom informację o osobach wymagających pomocy. Ćwiczenie pozwala sprawdzić, czy podział zadań jest wykonalny przy rzeczywistej obsadzie zmiany. Obowiązek przeprowadzenia takiego sprawdzenia i jego częstotliwość ustala się odrębnie według § 17 rozporządzenia z 7 czerwca 2010 r.

Co może sprawdzić Państwowa Straż Pożarna?

Podczas czynności kontrolno-rozpoznawczych PSP może sprawdzić, czy wymagana instrukcja jest dostępna dla ekip ratowniczych, aktualna i wdrożona. Znaczenie ma zgodność dokumentacji ze stanem obiektu. Przykładowo, wyjście oznaczone na rzucie jako ewakuacyjne musi odpowiadać rzeczywistemu układowi dróg ewakuacji, a pracownicy powinni znać przypisane im obowiązki na wypadek alarmu.

Kiedy trzeba zaktualizować instrukcję?

IBP aktualizuje się co najmniej raz na dwa lata, a także po zmianie sposobu użytkowania obiektu lub procesu technologicznego wpływającej na warunki ochrony przeciwpożarowej (§ 6 ust. 7). Przykładem jest przekształcenie magazynu wyrobów niepalnych w magazyn opakowań z tworzyw sztucznych. Po takiej zmianie trzeba zweryfikować m.in. gęstość obciążenia ogniowego i dostosować treść instrukcji oraz plany do nowych warunków, bez czekania na termin okresowej aktualizacji.

Czy trzeba wykonać IBP?

Oceń jeden obiekt, jego część stanowiącą odrębną strefę pożarową albo jedno miejsce gospodarowania odpadami. Dla zakładu z kilkoma obiektami powtórz ocenę. Puste pole liczbowe oznacza brak danych.

Kiedy instrukcja jest wymagana?

Za zapewnienie i wdrożenie IBP odpowiadają właściciele, zarządcy lub użytkownicy. Przepis obejmuje obiekty użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjne, magazynowe i inwentarskie. Ocenie podlega cały obiekt albo jego część wydzielona jako odrębna strefa pożarowa. Sam podział lokali między najemców nie wyznacza granic stref.

Wystąpienie strefy zagrożenia wybuchem wyłącza zwolnienie niezależnie od wymiarów. Brak dokumentacji klasyfikacyjnej nie dowodzi braku strefy. Kubaturę brutto odczytaj z dokumentacji budowlanej. Powierzchnia użytkowa lokalu nie wystarczy do jej ustalenia.

Przykład. Przychodnia o kubaturze brutto 1 000 m³, bez strefy zagrożenia wybuchem, mieści się w granicy zwolnienia ogólnego. Przy 1 001 m³ wymaga IBP. W budynku mieszkalnym z usługami trzeba ustalić przeznaczenie oraz wydzielenie części usługowej.

Zakłady i miejsca gospodarowania odpadami

Najpierw oceń obiekt według § 6 rozporządzenia z 2010 r. Następnie sprawdź samodzielne przesłanki § 39 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2020 r. Wystarczy spełnienie jednej z poniższych przesłanek w miejscu objętym tym przepisem.

Przykład. W magazynie o kubaturze 800 m³ bez strefy zagrożenia wybuchem przechowuje się 5,01 m³ ciekłych odpadów palnych. IBP jest wymagana na podstawie lit. b. Przy dokładnie 5 m³ ta przesłanka nie zachodzi. Próg 0,4 m³ występujący w wymaganiach dotyczących sprzętu gaśniczego nie jest progiem obowiązku opracowania IBP.

Przypadki szczególne z § 44

Sprawdź szczegółowe warunki przepisu dla odpadów komunalnych u wytwórcy lub właściciela nieruchomości, określonych wytwórców wskazanych w ustawie o odpadach, nieprofesjonalnego zbierania na podstawie wymaganej umowy, zamkniętych niepalnych silosów lub zasobników oraz odpadów palnych obejmujących wyłącznie materiały o cieple spalania do 3 MJ/kg.

Przepis obejmuje również określone odpady z robót i usług wstępnie magazynowane przez wytwórcę w miejscu wytworzenia, zakłady zagrożone poważną awarią przemysłową, składowiska, określone instalacje ze zautomatyzowanym ciągiem technologicznym oraz odpady wydobywcze. W tych przypadkach stosuje się przepisy wskazane w § 3, a w pozostałym zakresie dobiera rozwiązania do ryzyka. Ustalenia uwzględnia się w wymaganym operacie. Samo wskazanie § 44 nie przesądza o zwolnieniu z § 6.

Co przenieść z operatu do dokumentacji zakładu?

• Strefy z odpadami stałymi (§ 5 i § 10). Ustal granice stref i sprawdź wyjątki od wydzielenia. W wymaganej IBP ujmij obliczenia dopuszczalnej ilości odpadów z uwzględnieniem projektowanej gęstości obciążenia ogniowego Q_d. Na planie rozróżnij strefy, sekcje, pasy wolnego terenu i miejsca załadunku.
• Wysokość składowania (§ 17 ust. 3). Przy zastosowaniu przewidzianego w tym przepisie stałego samoczynnego urządzenia gaśniczego wodnego lub pianowego wpisz indywidualnie ustaloną wysokość, zgodną z warunkami działania urządzenia i statecznością stosu.
• Samonagrzewanie (§ 40). Określ zabezpieczenia zgodne z operatem, osoby kontrolujące materiał, sposób rejestrowania pomiarów i działania przy oznakach nagrzewania. Gdy IBP nie jest wymagana, sporządź instrukcję postępowania z odpadami podatnymi na samonagrzewanie.
• Ciecze i działania ratownicze. Zaznacz miejsca i limity magazynowania, sposób ograniczenia rozlewiska, dostęp do sprzętu, źródła wody i dojazd. Procedurę rozlania dostosuj do właściwości cieczy i zabezpieczeń zakładu.

Ćwiczenia na wypadek pożaru

Odrębnie oceń § 39 ust. 1 pkt 2. Ćwiczenia przeprowadza się co najmniej raz w roku, gdy jedna strefa z odpadami przekracza 1 000 m² i suma powierzchni wszystkich takich stref przekracza 2 000 m², albo występuje strefa zagrożenia wybuchem lub pomieszczenie zagrożone wybuchem. Przesłanką jest także przekroczenie 10 m³ cieczy palnych odpadowych o temperaturze zapłonu do 60°C (dla wskazanych olejów do 75°C) albo 60 m³ dla cieczy o wyższej temperaturze zapłonu. Wskazane oleje to odpadowy olej gazowy, olej napędowy i lekki olej opałowy. Powiadom właściwego KP/KM PSP co najmniej 14 dni wcześniej, podaj termin i zakres, dołącz plan ćwiczeń i umożliw udział jednostek ochrony przeciwpożarowej.

Co musi zawierać instrukcja?

1. Warunki ochrony. Opisz funkcję, użytkowanie, procesy, składowanie, parametry techniczne i zagrożenie wybuchem.
2. Urządzenia i gaśnice. Wskaż wymagane wyposażenie oraz sposób organizacji przeglądów i konserwacji.
3. Pożar i inne zagrożenia. Ustal sposób alarmowania ludzi, wezwania służb, przekazania informacji i przyjęcia ratowników.
4. Prace niebezpieczne pod względem pożarowym. Gdy są przewidywane, określ zabezpieczenie miejsca przed rozpoczęciem, podczas prac i po ich zakończeniu.
5. Ewakuacja. Opisz warunki, organizację, pomoc osobom wymagającym wsparcia oraz praktyczne sprawdzanie przyjętych zasad.
6. Zapoznanie użytkowników. Określ, jak pracownicy i pozostali użytkownicy poznają przepisy i treść IBP.
7. Obowiązki. Przypisz stałym użytkownikom konkretne zadania, również poza zwykłymi godzinami pracy obiektu.
8. Plany. Przygotuj rzuty i plan sytuacyjny według wykazu poniżej.
9. Autorstwo. Podaj osoby lub podmioty opracowujące instrukcję.

Co oznaczyć na rzutach i planie terenu?

• Powierzchnię, wysokość i liczbę kondygnacji, usytuowanie obiektu oraz odległości od sąsiedniej zabudowy.
• Parametry pożarowe substancji palnych, Q_d w strefach, kategorie zagrożenia ludzi oraz liczbę osób na kondygnacjach i w pomieszczeniach.
• Granice stref pożarowych, pomieszczenia i przestrzenie zewnętrzne sklasyfikowane jako strefy zagrożenia wybuchem, kierunki i wyjścia ewakuacyjne.
• Gaśnice, urządzenia przeciwpożarowe i ich sterowania, kurki główne gazu, miejsca materiałów niebezpiecznych pożarowo i dojścia do dźwigów dla ekip ratowniczych.
• Hydranty zewnętrzne, inne źródła wody, drogi pożarowe i pozostałe drogi dojazdowe oraz wjazdy na teren ogrodzony.

Wdrożenie, aktualizacja i dostęp dla PSP

Przed wydaniem. Porównaj rzuty ze stanem obiektu podczas oględzin. Sprawdź dostępność wyjść, lokalizację sterowań i możliwość wjazdu ekip. Ustal odpowiedzialnych za zapoznanie użytkowników, miejsce przechowywania egzemplarza i sposób wycofywania nieaktualnych wersji.

Aktualizacja (§ 6 ust. 7). Przeprowadzaj ją co najmniej raz na dwa lata, a także po zmianach sposobu użytkowania lub procesu technologicznego wpływających na warunki ochrony przeciwpożarowej. Przykładem jest zmiana rodzaju magazynowanych odpadów, która zmienia obciążenie ogniowe lub sposób prowadzenia działań ratowniczych.

Dostęp (§ 6 ust. 9). Umieść IBP w miejscu dostępnym dla ekip ratowniczych. Praktycznie warto wskazać to miejsce na planie i ustalić, kto udostępni dokument po godzinach pracy.

Przekazanie do PSP (§ 6 ust. 2–5). Dla obiektów i terenów z wykazu § 28 ust. 1 przekaż właściwemu komendantowi powiatowemu lub miejskiemu PSP warunki ochrony i plany. Dopuszczalna jest forma elektroniczna. Dokumenty przechowuj tak, aby można było ich natychmiast użyć. Komendant może zażądać uzupełnienia, a przy spełnieniu przesłanki z ust. 4 może zwolnić z przekazania.

Forma (§ 6 ust. 6). W obiektach produkcyjnych, magazynowych i inwentarskich IBP może stanowić część instrukcji technologiczno-ruchowej. Na terenach zamkniętych służących obronności oraz w obiektach na terenach zakładów karnych i aresztów śledczych może wejść do planu ochrony lub działań ratowniczych.

Podstawy prawne

Stan opracowania: 4 listopada 2026 r.

• Rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, w szczególności § 6 i § 28 ust. 1. Tekst jednolity, Dz.U. 2023 poz. 822 · zmiana z 2024 r. · zmiana z 2026 r.
• Rozporządzenie MSWiA z 19 lutego 2020 r. w sprawie wymagań w zakresie ochrony przeciwpożarowej, jakie mają spełniać obiekty budowlane lub ich części oraz inne miejsca przeznaczone do zbierania, magazynowania lub przetwarzania odpadów. Dz.U. 2020 poz. 296, w szczególności § 5, 10, 17, 38–40 i 44.